Financieringsinstrument Impact Ondernemerschap Amsterdam

Dit is een fonds dat financieringen verstrekt aan sociale ondernemers, als de financiële markt daar niet, of onvoldoende in voorziet. Zo kan het fonds ondernemers in staat stellen bij te dragen aan sociaal-maatschappelijke doelen in de gemeente. Dit kapitaalmarktonderzoek brengt kwantitatief in beeld welk marktfalen er thans optreedt en in welke mate publieke financiering nodig is om dat te ondervangen.

Het begrip ‘sociaal ondernemerschap’ is lastig te definiëren. De SER spreekt van sociale ondernemingen in enge zin (of pur sang), gebaseerd op de definitie van de Europese Commissie, namelijk ‘ondernemingen die het creëren van maatschappelijke waarde prioriteit geven boven het creëren van financiële waarde’.

1 Sociaal Economische Raad – Sociale ondernemingen: een verkennend advies (2015). De Gemeente Amsterdam heeft deze SER-definitie overgenomen. Het Kansen voor West programma van de gemeente Amsterdam kijkt in eerste instantie vooral naar sociale ondernemingen pur sang in de stadsdelen Noord, Nieuw-West en Zuidoost. De aandacht gaat vooral uit naar het sociale domein en de arbeidsmarkt. Sociaal ondernemerschap wordt tegenwoordig echter ook breder gedefinieerd. In die bredere opvatting is ook het reguliere bedrijfsleven in beeld en zijn er ook andere SDG’s (Sustainable Development Goals) aan de orde dan arbeidsparticipatie, zoals circulaire economie, inclusie of volksgezondheid. In dit onderzoek hanteren we een breed begrip voor sociaal ondernemerschap en de financiering daarvan, als mogelijke doelgroep van een lokaal impact investeringsfonds.

Beleidsperspectief De Amsterdamse economie kenmerkt zich door een grote dynamiek en veelzijdigheid, met een gemiddeld hoge economische groei vergeleken met andere Nederlandse steden. De arbeidsmarkt is de afgelopen jaren (zeer) krap. De arbeidsparticipatie ligt echter met 72,9% dicht bij het landelijk gemiddelde. De werkloosheid onder jongeren is recent gestegen en de arbeidsparticipatie onder jongeren met een migratieachtergrond ligt ruim 10% lager dan die van jongeren zonder migratie-achtergrond. Het gemeentebestuur wil ondernemerschap in en voor de buurten ondersteunen, onder andere door de organisatiegraad van ondernemers te versterken. In het Amsterdams Coalitieakkoord 2022-2026 staat dat de gemeente de samenwerking met “sociale firma’s” gaat versterken (dit zijn specifiek bedrijven die mensen met afstand tot arbeidsmarkt in dienst hebben).

Financieringskloof sociaal ondernemerschap in Amsterdam

De groep van sociaal ondernemers in Amsterdam is zeer divers, opereert op verschillende markten en bestaat uit ondernemers met sterk verschillende achtergronden die in uiteenlopende fases van 4 ontwikkeling verkeren. We onderscheiden vier ontwikkelfases met verschillende financierings-behoeftes:

• Sociaal ondernemers in de ideefase. Zij werken aan het operationeel maken van hun propositie om te komen tot een in beginsel sluitende business case. Ondernemers beschikken in deze fase vaak over weinig financiële weerstand en hebben (nog) geen concreet zicht op inkomsten om ontwikkelkosten te kunnen terugverdienen. Hier ligt de financieringsbehoefte vooral bij geefgeld of subsidie om de propositie toe te snijden op de behoeften van de markt.
• Sociaal ondernemers in de start- en pioniersfase. Voorafgaand aan de daadwerkelijke marktintroductie maken zij opstartkosten, bijvoorbeeld voor productiefaciliteiten, softwareontwikkeling of huisvesting. Voor vroege-fasefinanciers die leningen of equity verstrekken is dit een interessante fase, omdat inkomsten in de nabije toekomst in beeld komen. Wel betreft dit hoogrisico-investeringen vanwege het gebrek aan track record. Voor de ondernemers zelf is deze fase ook nog vol structurele onzekerheden. Daarom zien we ook in deze fase bij sociaal ondernemers een vraag naar geefgeld of ontwikkelbudget, in combinatie met een vraag naar betaalbare startersleningen of equity.
• Ondernemers die professionaliseren om door te groeien: deze ondernemers genereren cashflow en staan open voor kleinschalige tot middelgrote leningen of equity. Zij zoeken continuïteit en werkkapitaal om niet meer afhankelijk te hoeven zijn van kortlopende projectfinanciering.
• Ondernemers met een trackrecord van meerdere jaren die serieus willen opschalen. Daarvoor staan zij voor ‘harde’ vervolginvesteringen in apparatuur of huisvesting, of ‘softe’ investeringen in management, marketing of personeel. Dit gaat om groeigeld en werkkapitaal voor langetermijn-investeringen met looptijden van langer dan 5 jaar.

Aan de aanbodzijde zijn verschillende financiers actief, zowel commercieel (banken en investeerders) als filantropisch georiënteerd. In toenemende mate is de toegang tot financiering voor midden- en kleinbedrijf moeilijk en kostbaar, wat in het bijzonder geldt voor sociale ondernemingen die vaak bescheiden marges en weinig zekerheden kunnen overleggen. Het meer filantropisch georiënteerde segment van de aanbodzijde richt zich met name op sociale ondernemingen pur sang. Er wordt ingeschat dat in de huidige aanbodzijde niet meer dan 20% van hun financieringsbehoefte kan voorzien. Dat komt neer op een financieringskloof van € 15,6 miljoen voor sociaal ondernemerschap in Amsterdam in de komende vijf jaar (2025-2030).

Hier vindt u het bijbehorende kapitaalmarktonderzoek:

Kapitaalmarktonderzoek Lokaal Impact Investeringsfonds Amsterdam (Lysias 24-10-2024)